TS. Đỗ Thị Thanh Huyền: “Đi trước tiến độ bằng kỷ luật, đi qua bế tắc bằng sự kiên trì…”

Hoàn thành chương trình tiến sĩ trước tiến độ” là một kết quả đáng tự hào, nhưng phía sau cột mốc ấy không chỉ có những con số đẹp. Đó còn là quãng thời gian TS. Đỗ Thị Thanh Huyền phải liên tục tìm điểm cân bằng giữa giảng dạy, gia đình và nghiên cứu; đi qua những bản thảo nhiều lần chỉnh sửa, những góp ý khắt khe và cả khoảnh khắc chông chênh sau buổi bảo vệ cấp chuyên môn.

Với nữ giảng viên Viện Kinh tế – Chính trị quốc tế, Trường Đại học Tài chính – Marketing, hành trình tiến sĩ không được quyết định bởi một lần bứt phá, mà được vun đắp từ những bước đi đều đặn: một kế hoạch rõ ràng, sự đồng hành bền bỉ của gia đình, thầy cô và đồng nghiệp, cùng quyết tâm không để những gián đoạn nhất thời khiến mình rời xa đích đến.

Trong cuộc trò chuyện, TS. Đỗ Thị Thanh Huyền không né tránh những giới hạn từng khiến cô mệt mỏi, những hy sinh thầm lặng của người thân hay những lúc phải tạm dừng để lấy lại thăng bằng. Bởi sau cùng, bài học lớn nhất cô nhận được không phải là ép mình tiến về phía trước bằng mọi giá, mà là biết nghỉ khi cần thiết và luôn đủ trách nhiệm, bản lĩnh để trở lại với mục tiêu đã chọn.

PV: Khi nhắc đến một nghiên cứu sinh hoàn thành chương trình trước tiến độ, nhiều người thường nghĩ đến năng lực vượt trội. Với cô, điều gì thực sự làm nên kết quả ấy?

TS. Đỗ Thị Thanh Huyền: Tôi chưa bao giờ nghĩ mình hoàn thành sớm vì thông minh hay học nhanh hơn người khác. Kết quả này là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố.

Trước hết là sự hướng dẫn tận tâm, trách nhiệm và khoa học của người hướng dẫn. Tôi cũng nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện từ Trường Đại học Tài chính – Marketing, lãnh đạo Viện Kinh tế – Chính trị quốc tế. Theo tôi, nỗ lực cá nhân dù lớn đến đâu cũng cần một môi trường phù hợp để chuyển hóa thành kết quả.

Gia đình cũng là điểm tựa đặc biệt quan trọng. Chồng tôi đã lặng lẽ đảm nhận rất nhiều công việc để tôi có thể dành thời gian cho luận án và phần còn lại là kỷ luật của bản thân. Tôi xác định mục tiêu từ đầu và cố gắng không dễ dãi với những điều đã cam kết. Không phải ngày nào tôi cũng làm được nhiều, nhưng tôi luôn nhắc mình phải duy trì sự kết nối với nghiên cứu để hành trình không bị bỏ quên quá lâu.

PV: Cô đã quản trị hành trình ba năm nghiên cứu sinh như thế nào để không bị “ngợp” trước khối lượng công việc cần phải thực hiện cho chương trình học của mình?

TS. Đỗ Thị Thanh Huyền: Ngay từ khi nhập học, tôi xây dựng một kế hoạch khá chi tiết và chia ba năm thành từng chặng.

Năm đầu tiên, tôi tập trung hoàn thành sáu chuyên đề, xây dựng phần tổng quan, cơ sở lý luận, thiết kế bảng hỏi và nội dung phỏng vấn sâu. Năm thứ hai, tôi hoàn thiện các nội dung chính của luận án, bảo vệ bốn chuyên đề và chuẩn bị hồ sơ cho cấp chuyên môn. Năm thứ ba dành cho bảo vệ cấp chuyên môn, phản biện kín và bảo vệ cấp cuối cùng.

Tôi luôn cố gắng hoàn thành công việc sớm hơn kế hoạch một khoảng ngắn. Nghiên cứu khoa học có rất nhiều biến số: nội dung phải sửa nhiều hơn dự kiến, tài liệu chưa đủ, thủ tục kéo dài hoặc lịch làm việc thay đổi. Nếu kế hoạch không có khoảng dự phòng, chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ tiến độ.

Qua đó, tôi nhận ra học tiến sĩ không chỉ là thử thách về năng lực nghiên cứu, mà còn là quá trình rèn luyện khả năng quản trị mục tiêu, thời gian và phản ứng trước những điều không diễn ra như mong đợi.

PV: Công bố quốc tế là một thách thức lớn, đặc biệt đối với nghiên cứu sinh khối ngành Triết học, Cô đã vượt qua rào cản ban đầu ra sao?

TS. Đỗ Thị Thanh Huyền: Khi bắt đầu chương trình, tôi chưa quen với việc viết bài cho các tạp chí hoặc hội thảo quốc tế. Tôi ý thức rõ đây là hạn chế của mình nên ngay từ buổi làm việc đầu tiên đã thẳng thắn chia sẻ với người hướng dẫn.

Ở bài báo đầu tiên viết chung, tôi phải chỉnh sửa rất nhiều lần. Mỗi lần nhận lại bản thảo với dày đặc góp ý, tôi đều cảm thấy áp lực. Nhưng dần dần, tôi hiểu mình đang trưởng thành từ chính quá trình sửa bài ấy.

Từ cách đặt vấn đề, xây dựng luận điểm, sử dụng tài liệu đến tổ chức cấu trúc bài viết, tất cả đều được định hình qua từng lần chỉnh sửa. Đến bài tiếp theo, tôi đã có thể tự tin làm việc độc lập hơn.

Tôi nghĩ nghiên cứu sinh không nên ngại thừa nhận rằng mình chưa biết. Khi gặp khó khăn, cần trao đổi sớm với người hướng dẫn. Việc che giấu một hạn chế không làm hạn chế ấy biến mất, mà đôi khi còn khiến chúng ta mất thêm rất nhiều thời gian.

PV: Trong hành trình thực hiện luận án, đâu là giai đoạn khó khăn và bế tắc nhất đối với cô? Khi ấy, cô đã đối diện và từng bước vượt qua như thế nào?

TS. Đỗ Thị Thanh Huyền: Giai đoạn khó khăn nhất là sau buổi bảo vệ cấp chuyên môn. Những phản biện của Hội đồng khiến tôi mất phương hướng, không biết nên bắt đầu chỉnh sửa từ đâu. Dù chưa từng nghĩ đến việc bỏ cuộc, tôi thực sự kiệt sức và đã tạm gác luận án khoảng bốn đến năm tuần để tìm lại sự cân bằng.

Khi trở lại, tôi chủ động trao đổi với người hướng dẫn, hệ thống từng góp ý và giải quyết lần lượt từng vấn đề. Qua đó, tôi hiểu rằng nghỉ ngơi không phải là từ bỏ và kỷ luật không có nghĩa chỉ là buộc mình làm việc liên tục, mà còn là biết dừng đúng lúc và quan trọng hơn, phải đủ trách nhiệm để quay lại với mục tiêu đã chọn.

PV: Như vậy, kỷ luật trong quan niệm của cô không phải là ép bản thân làm việc đến kiệt sức?

TS. Đỗ Thị Thanh Huyền: Đúng vậy. Kỷ luật không có nghĩa là không được mệt, không được nghỉ hoặc ngày nào cũng phải làm việc với cùng một cường độ.

Với tôi, kỷ luật là biết mình đang theo đuổi điều gì và không để một khoảng nghỉ tạm thời trở thành sự trì hoãn không có điểm dừng. Khi cần nghỉ, mình có thể nghỉ, nhưng sau đó phải biết quay lại và tiếp tục chịu trách nhiệm với mục tiêu đã chọn.

Động lực rất quan trọng nhưng không phải lúc nào cũng xuất hiện. Nếu chỉ làm việc khi có cảm hứng, hành trình nghiên cứu rất dễ bị gián đoạn. Trong những năm học nghiên cứu sinh, tôi đã tạm gác lại nhiều sở thích như xem phim, nghe hòa nhạc hay gặp gỡ bạn bè. Phần lớn thời gian của tôi chỉ còn lại hai công việc chính: giảng dạy và làm luận án.

PV: Từ trải nghiệm của mình, theo cô, đâu là những nguyên nhân dễ khiến nghiên cứu sinh chậm tiến độ?

TS. Đỗ Thị Thanh Huyền: Mỗi người có một hoàn cảnh khác nhau, nhưng theo tôi, có ba yếu tố quan trọng: đề tài phù hợp, kế hoạch rõ ràng và sự kiên trì.

Một đề tài quá rộng hoặc quá phức tạp so với năng lực, điều kiện và nguồn lực hiện có sẽ khiến nghiên cứu sinh gặp khó khăn ngay từ đầu. Kế hoạch thiếu cụ thể cũng dễ dẫn đến tình trạng làm việc theo cảm hứng. Người học có thể luôn cảm thấy mình rất bận, nhưng thực tế lại chưa tạo ra tiến độ rõ ràng.

Ngoài ra, còn có những nguyên nhân khách quan như thủ tục hành chính kéo dài. Vì vậy, những phần việc nào có thể chủ động thì nên hoàn thành sớm và luôn chuẩn bị một khoảng thời gian dự phòng. Đi trước kế hoạch một chút chưa chắc giúp mình về đích ngay, nhưng sẽ tạo ra không gian để xử lý những việc ngoài dự kiến mà không làm cả lộ trình bị đổ vỡ.

PV: Cô có kinh nghiệm nào trong việc quản lý khối lượng tài liệu lớn khi thực hiện tổng quan nghiên cứu?

TS. Đỗ Thị Thanh Huyền: Thời điểm tôi thực hiện phần tổng quan, các công cụ trí tuệ nhân tạo chưa phổ biến như hiện nay nên phần lớn công việc được làm thủ công.

Tôi chia từng tiểu mục thành một thư mục riêng, sau đó lưu các bài báo, luận văn, luận án liên quan và đánh số theo thứ tự. Cách làm này mất thời gian nhưng giúp tôi biết mỗi tài liệu phục vụ cho nội dung nào, đã đọc đến đâu và còn thiếu nhóm nghiên cứu nào.

Theo tôi, tổng quan nghiên cứu không phải là liệt kê thật nhiều tài liệu để chứng minh mình đã đọc. Quan trọng hơn là phải sắp xếp được bức tranh nghiên cứu: người đi trước đã tiếp cận vấn đề theo những hướng nào, kết quả nào đáng chú ý, khoảng trống còn nằm ở đâu và luận án của mình sẽ đứng ở vị trí nào.

Công nghệ hiện nay có thể hỗ trợ tìm kiếm, phân loại và tóm tắt tài liệu nhanh hơn. Tuy nhiên, việc đánh giá độ tin cậy, đối chiếu nguồn và xây dựng lập luận vẫn phải do chính người nghiên cứu thực hiện.

PV: Nếu được nhắn gửi một điều đến những người đang theo đuổi mục tiêu lớn, đặc biệt là hành trình tiến sĩ, cô sẽ nói gì?

TS. Đỗ Thị Thanh Huyền: Tôi chưa bao giờ nghĩ mình là người quá giỏi. Điều đưa tôi đến hôm nay không phải là một khoảnh khắc bứt phá, mà là sự kiên trì được tích lũy qua từng ngày. Tôi luôn tự nhắc mình: người khác làm được thì mình cũng có thể làm được, miễn là không ngừng cố gắng.

Vì vậy, tôi muốn nhắn với những người đang theo đuổi hành trình tiến sĩ rằng: đừng vội lùi bước chỉ vì mục tiêu phía trước quá lớn. Một hành trình dài không được hoàn thành bằng một bước nhảy, mà bằng rất nhiều bước nhỏ, đều đặn và bền bỉ. Hãy chia mục tiêu thành từng phần việc, hoàn thành từng việc một và kiên nhẫn với sự tiến bộ của chính mình.

Sẽ có ngày chúng ta đi rất nhanh, cũng có ngày chỉ có thể nhích thêm một chút. Có lúc mệt mỏi, hoang mang và cần dừng lại để lấy sức. Điều quan trọng không phải là chưa từng chùn bước, mà là sau mỗi lần chững lại, chúng ta vẫn đủ quyết tâm để quay về với mục tiêu đã chọn. Chỉ cần không bỏ cuộc, từng bước nhỏ hôm nay rồi sẽ đưa mình đến nơi từng nghĩ là không thể.

PV: Trân trọng cảm ơn cô về những chia sẻ chân thành và truyền cảm hứng. Chúc cô luôn giữ vững ngọn lửa đam mê, tiếp tục gặt hái nhiều thành công trong giảng dạy, nghiên cứu và đồng hành cùng sự phát triển của Trường Đại học Tài chính – Marketing trong thời gian tới.

Hồng Quân, Hồng Nương